گنبد رسمی بندی نوعی سبک معماری است که برای بخش داخلی گنبدها استفاده میشود. در واقع این نوع سبک معماری به عنوان یک نوع کار تزئیناتی برای پوشش گنبدها از درون است. به وسیله این سبک معماری اشکال تزئینی در ساختار گنبدها قرار میگیرد. انواع مختلف آجرکاری، کاشیکاری، آینهکاری و غیره را میتوان در گنبد رسمی بندی اجرا کرد.
معماری سنتی ایرانی در شهرهای مختلف، گوناگون بوده و بر اساس آداب رسوم شهرها و منطقه جغرافیایی آنها شکل گرفته است. یکی از بخشهای جالب در معماری سنتی ایرانی استفاده از گنبدها در سازههای قدیمی است. مدلهای زیادی از گنبدها را میتوان در معماری ایران مشاهده کرد. گنبد رسمی بندی و گنبد یزدی تنها دو نمونه از این گنبدها هستند که به دفعات در استانهای یزد، کرمان و اصفهان میتوانید آنها را مشاهده کنید. ترکیب این گنبدها با کاشیکاریهای زیبا باعث شده است که ما آثاری مانند گنبد زیبای مسجد امام در نقشجهان اصفهان را شاهد باشیم.
گنبد رسمی بندی چیست؟
گنبد رسمی بندی یکی از روشهای معماری سنتی است که در آن برای تزئین سقفها از وسایل تزئینی ساده استفاده میشود. در واقع گنبدهای رسمی بند را میتوان یکی از پرکاربردترین نوع گنبدهای اسلامی ایرانی دانست که تقریباً در همه جای ایران از آن استفادهشده است.
گنبد رسمی بندی چگونه ساخته میشود؟
یکی از دلایلی محبوبیت و استفاده بیش از حد از گنبد رسمی بندی سرعت انجام آن است. این نوع سازه گنبد نسبت به روشهایی مثل مقرنس کاری از سرعت بالاتری برخوردار است. بیشتر اماکن عمومی، مذهبی و تاریخی را با استفاده از این سبک معماری ساختهاند.
در ساخت گنبد رسمی از تقاطع چند قوس روی گنبد سازهای شبکهای شکل به وجود میآید. این قوسها روی پایههای متقابل هم قرار میگیرند و باعث می شوند که دهانه سقف جمع شود. در اینصورت میتوان روی این قوسها از وسایل مختلفی به عنوان پوشش و یا تزئین استفاده کرد.
شبکه هندسی ایجاد شده در سقف گنبد ویژگی های خاص خود را دارد. این شبکه به صورت کاملا منظم ایجاد میشود و حتی در برخی مدل ها قابلیت تحمل بار را نیز دارد. افرادی که اقدام به ساخت گنبد رسمی بندی می کنند به عنوان استادکاران معماری سنتی شناخته می شوند.
تفاوت گنبد رسمی بندی با گنبد یزدی بندی در چیست؟
برای اینکه به خوبی با تفاوت گنبد رسمی و یزدی بندی آشنا شویم اول باید هر دوی این گنبدها را به خوبی بشناسیم:
گنبد یزدی بندی یکی از سبک های معماری قدیمی ایران است. در این سبک هنر تزیینات سقف به روش سنتی به نمایش گذاشته میشود. شهر های اصفهان، یزد، کرمان و شهرهای دیگر از این نوع سبک معماری سقفها استفاده می کنند.
این سبک به صورت ویژه در سقف مساجد، خانه های قدیمی، کاروان سراها، مدرسه ها و بازار های قدیمی در این شهر ها دیده میشود. در این سبک از هر چهار نقش تزئینی در سقفها استفاده میشود. گنبد یزدی بندی در واقع نوعی سبک بین رسمی بندی و مقرنس کاری است که به عنوان پوشش اصلی در سقفهای گنبدی به کار می رود.
با توجه به تعاریف ارائه شده ابتدای این مقاله میتوان گفت که گنبد رسمی بندی بر خلاف گنبد مقرنس، جزئی از ساختمان به حساب میآید. گنبدهای رسمی بند بر خلاف گنبدهای یزدی، شکل های ساده تر و یکنواخت تری دارند.
نقش گنبد رسمی بندی در معماری ایرانی چیست؟
نقش گنبد رسمی بندی در معماری ایرانی بسیار زیاد است. این گنبدها به عنوان یکی از اصلی ترین سازههای سنتی ایرانی شناخته می شوند. در واقع گنبد رسمی را میتوان الگوی اصیل ایرانی در سازههای گنبدی و سقفی دانست. کاربرد این نوع گنبدها بسیار زیاد است. همانطور که گفته شد بازارها، مساجد، اماکن تاریخی و زیارتی با استفاده از این نوع گنبدها ساخته شده و هرکدام زیبایی خاص خود را دارند. نکته قابل توجه در خصوص گنبد رسمی بندی این است که برای اجرا و پیاده سازی این گنبد نیاز به یک سازه هندسی منظم با ابعاد دقیق است.
