پنجره های استیند گلس از مهمترین عناصر معماری در کلیساها هستند که با عبور دادن نور در طیفهای رنگی مختلف، فضایی معنوی و روحانگیز ایجاد میکنند. در بیشتر کلیساها، نور نقشی اساسی در شکلگیری حس آرامش و معنویت دارد؛ چه این نور از طریق پنجره های سقفی وارد شود، چه از طریق پنجره های استیند گلس که پرتوهای خورشید را به رشتههای منشوری و رنگارنگ تبدیل میکنند، یا حتی از شمعها و لوسترهای سنتی. کلیسای آنتونی گائودی نیز نمونهای برجسته از این نوع بهرهگیری هنرمندانه از نور در طراحی فضاهای مذهبی است.
پنجره های استیند گلس کلیسای ساگرادا فامیلیا
گرچه معمار برجسته و نوآور اسپانیایی آنتونی گائودی در سال 1926 درگذشت، اما میراث او در قالب کلیسای ساگرادا فامیلیا (La Sagrada Familia) در بارسلونا تا امروز زنده است. ساخت این شاهکار معماری در سال 1882 آغاز شد و پس از کنارهگیری معمار اولیه، گائودی پروژه را با رویکردی مدرن و مبتکرانه ادامه داد.
در قرن 21، به منظور تحقق کامل دیدگاه گائودی مبنی بر ساخت «کلیسای نورهای هماهنگ»، پنجره های استیند گلس خیرهکنندهای به بنا افزوده شدند. این پنجرهها با ترکیب استادانهای از رنگهای زنده و شفاف، نور خورشید را به پرتوهایی منشوری تبدیل میکنند که فضای داخلی کلیسا را در هالهای از رنگ و معنا فرو میبرد.
گائودی باور داشت که رنگ، نماد زندگی است و نور، تجلی روح در معماری محسوب میشود. از همین رو، طراحی او بهگونهای بود که نور طبیعی از برجها و پنجرههای عظیم وارد فضا شود و در برخورد با شیشه های رنگی، تجربهای احساسی، معنوی و بینظیر برای بازدیدکنندگان خلق کند.
امروزه پنجره های استیند گلس ساگرادا فامیلیا نه تنها از زیباترین نمونههای جهان به شمار میآیند، بلکه نماد پیوند میان هنر، ایمان و طبیعت در معماری مدرن نیز هستند.
مکان نصب پنجره های استیند گلس در کلیساهای تاریخی
در معماری کلیساهای تاریخی، پنجره های استیند گلس نهتنها عنصری تزئینی بلکه بخشی از تفکر نورپردازی و معنویت فضا محسوب میشوند. در کلیساهای جامع سبک گوتیک (Gothic)، این پنجرهها با دقتی هنرمندانه در نقاط مختلف ساختمان نصب میشدند تا بازی نور و رنگ، تعادل و هماهنگی بصری را در تمام فضا ایجاد کند.
در بخشهای بالایی کلیسا که شدت تابش خورشید بیشتر است، از استیند گلسهایی با رنگهای تیرهتر استفاده میشد تا از ورود بیش از حد نور جلوگیری شود و در عین حال جلوهای درخشان و روحانی به سقفها و گنبدها ببخشد. در مقابل، در طبقات پایینتر یا قسمتهایی که سایه درختان یا ساختمانهای اطراف نور را محدود میکرد، از رنگهای ملایمتر و شفافتر استفاده میشد تا روشنایی کافی حفظ شود. این تنظیم دقیق رنگها باعث ایجاد توازن میان بخشهای مختلف فضا میگردید.
اما در کلیسای ساگرادا فامیلیا (Sagrada Familia)، گائودی مسیر متفاوتی را برگزید. او برخلاف معماران گوتیک، به دنبال حداکثر کنتراست نوری بود. در طراحی او، شفافترین پنجره های استیند گلس در بالاترین نقاط قرار گرفتهاند تا پرتوهای خورشید آزادانه به درون بتابند و طاقها، ستونها و تزئینات طلایی کلیسا را روشن کنند. در بخشهای پایینتر، تصاویر، طرحها و متون مذهبی بر روی شیشهها نقش بستهاند تا بازدیدکنندگان بتوانند از نزدیک آنها را ببینند، مطالعه کنند و با پیامهای روحانی آن ارتباط بگیرند.
به این ترتیب، گائودی با استفاده هوشمندانه از نور، رنگ و موقعیت پنجرههای استیند گلس، موفق شد اثری خلق کند که نور در آن نه تنها روشنیبخش فضا، بلکه بخشی از روح معماری محسوب میشود. این هماهنگی میان زیبایی بصری و معنا، یکی از دلایل اصلی ماندگاری و شکوه ساگرادا فامیلیا در تاریخ معماری جهان است.
فرایند ساخت پنجره های استیند گلس در کلیسای ساگرادا فامیلیا
از سال ۱۹۹۹ تاکنون، هنرمند برجسته اسپانیایی جوآن ویلا-گرائو (Joan Vila-Grau)، وظیفه طراحی و ساخت پنجره های استیند گلس کلیسای ساگرادا فامیلیا را بر عهده داشته است. او با تکیه بر روشهای سنتی شیشهسازی و تلفیق آن با نگاه هنری مدرن، توانست دیدگاه گائودی در خلق “کلیسای نور و رنگ” را به واقعیت تبدیل کند.
ویلا-گرائو در ساخت این پنجرهها از نوارهای سربی ظریف برای دربرگرفتن قطعات شیشه استفاده میکند و با دقتی شاعرانه، میان ریتم رنگها و بازی نور هماهنگی ایجاد میکند. او باور دارد که هر پنجره باید بخشی از یک سمفونی نوری بزرگتر باشد که در نهایت، فضای کلیسا را به دریایی از رنگهای زنده و متغیر تبدیل میکند.
در طراحی او، پنجره های بخش پایین کلیسا با رنگهای عمیق و اشباع مانند قرمز، نارنجی و سبز ساخته شدهاند تا قدرت و گرما را القا کنند؛ در حالی که پنجرههای بالایی از طیفهای ملایمتر و شفافتر مانند آبی و زرد روشن تشکیل شدهاند تا نور طبیعی خورشید را با لطافت بیشتری وارد فضا کنند. در بخش مرکزی نیز از ترکیبی از شیشه های بیرنگ و نیمهشفاف استفاده شده تا پرتوهای نور مدیترانهای هنگام عبور از آنها، هندسه منحصربهفرد سقفهای نوکتیز کلیسا را برجستهتر و درخشانتر جلوه دهد.
به لطف این طراحی دقیق و هماهنگ، پنجره های استیند گلس ساگرادا فامیلیا امروز نه تنها بخشی از تزئینات معماریاند، بلکه به عنوان روح زنده بنا، نقش اصلی در خلق تجربهای عرفانی و چشمنواز از نور، رنگ و ایمان ایفا میکنند.
مفهوم شیشه های رنگی در کلیسای ساگرادا فامیلیا
شیشه های رنگی یا استیند گلس در کلیسای ساگرادا فامیلیا، تنها یک عنصر تزئینی نیستند؛ بلکه هر رنگ، فرم و ترکیب آنها حامل مفاهیم عمیق مذهبی و نمادین است که با دقتی هنرمندانه توسط طراحان و معماران این شاهکار خلق شدهاند.
پنجره هایی که تاکنون در بخشهای مختلف کلیسا نصب شدهاند، بر اساس نقشههای اصلی گائودی و با حفظ فلسفه نمادگرایی او طراحی شدهاند. در سمت شرقی، رنگهای سرد و آرام مانند آبی و سبز به کار رفتهاند که به آب، نور، پاکی و رستاخیز اشاره دارند. این طیف رنگی نمایانگر امید به زندگی جاودانه و پیوند انسان با آسمان است.
در مقابل، پنجره های سمت غرب با رنگهای گرم و پرشور مانند قرمز، نارنجی و زرد طراحی شدهاند که نماد تولد مسیح، عشق، فقر و زندگی زمینی او هستند. این رنگها گرمای حضور الهی و شور ایمان را در فضا جاری میسازند و بیننده را به تأمل در معنا و زیبایی زندگی مسیح فرا میخوانند.
در پنجره های بخش راست کلیسا نیز، آیات و سخنان عیسی مسیح بهصورت هنرمندانه در میان رنگها نقش بستهاند. نور خورشید هنگام عبور از این شیشهها، واژهها را زنده میکند و باعث میشود فضا حالتی روحانی و عرفانی به خود بگیرد؛ گویی کلام خدا از دل نور بر جان بیننده میتابد.
شیشه های رنگی ساگرادا فامیلیا نهتنها از نظر زیبایی بصری بیهمتا هستند، بلکه جوهره فلسفه گائودی را نیز در خود جای دادهاند: ترکیب ایمان، طبیعت و نور الهی در قالب معماری. همین تلفیق است که این کلیسا را به یکی از شگفتانگیزترین و الهامبخشترین بناهای مذهبی جهان تبدیل کرده و هر بازدیدکننده را غرق در شکوه، رنگ و معنویت میکند.
مقالات خواندنی:
نقش پنجره های استیند گلس در بنای مسجد سلطان احمد
10 پنجره بزرگ استیند گلس در جهان
کلیسای باسیلیکای سن دنی و شیشه های استیندگلس
عجایب شیشه استیند گلس
شیشه های تزئینی و سقف نورگیر شیشه ای هتل بولدرادو – کلرادو
3 نمونه از استیند گلس های برتر در جهان
ترند های استیند گلس در سال 2018
طرح بی نظیر گنبد شیشه ای با تکنیک تیفانی مرکز فرهنگی شیکاگو
